He Arotake: Te Kaikaukau | The Swimmer, nā Witi Ihimaera Smiler

Nā Isla Huia i arotake

Huri noa i Aotearoa, kua roa e noho kōtuitui ana te ingoa o Witi Ihimaera ki te kōrero pakiwaitara, ki te pūrākau, ki tāna tū hoki hei pou i roto i ngā āhuatanga katoa o te ao Māori, o te ao mātākōrero, o te ao tipua anō hoki. Ko ia te ringa tuhi i muri i ngā pakiwaitara puipuiaki i whakatipuria ai tātou, i te taha o ērā atu mahinga maha āna. Heoi anō, ahakoa te whakamihi ōna e ana kaipānui, kua roa e ngau ana ki a Ihimaera Smiler te korenga o tētahi āhuatanga, te mōhiotanga e ngaro ana tētahi āhuatanga i tāna mahi, waihoki, e karioi ana te mahara o te kōrero whakahē tōmua a tōna matua. I mōhio a Ihimaera Smiler ki tōna hiahia ki tētahi atu tūmomo kōrero arataki, ki tētahi atu tūmomo pepeha, hei tuku ki a ia anō, ki ōna tīpuna, ki tōna reo ūkaipō anō hoki.

I Te Kaikaukau | The Swimmer, koinei te kōrero e whakaaturia mai nei ki a tātou, arā, he tirohanga ki te waru tekau o ōna tau i noho rumaki ai ia i te reo. Te hokinga mai ki te kāinga, te tūhononga anō o te taura here, ā, koinei pea te kōrero tino hira ka puta i a ia.

‘Totohu, kauhoe rānei?'

Pērā anō i āna pakimaero e kaha arohaina ana, he pukapuka a Te Kaikaukau | The Swimmer e whiria ai ki ngā tini aho; he kiripuaki, he tauwāhi, he wā, he tirohanga anō hoki. Arohia ai e te pukapuka tana haerenga i Takiura kia whakaohotia anō tōna ake reo, otirā, arā noa atu ngā kaupapa o te pukapuka kei tua atu i te akoranga noa o te reo. Ka whakakaukauria tātou i waenga i te whakatipuranga o te kaituhi i Waituhi, i ngā wero i mua i tana aroaro i te ao mātauranga o te Pākehā, whakawhiti atu i te moana i āna mahi whakahangahanga i tāwāhi, hoki atu ai ki tana tūāpapa hei ringa auaha, ā, ka hautūtia tātou ki tana tūru pāhihi mai i tōna nohoanga i Herne Bay, he wāhi whai rawa, ki te mahau o tōna kura. Nā te whakareatanga o ēnei kōrero tūhonohono i tino hōhonu ai te pukapuka nei, e whakamahara nei i a tātou ehara tēnei tau o te whakaoranga i te mahi kotahi, engari kē ia koia te hua o te tāpiripiri mai o ngā wawata, o te whāinga tūāpapa kua roa e mau ana kia āhei ai a Ihimaera Smiler ki te whakapuaki kōrero mōna anō.

'I taua tau, ehara i te mea i tīmata noa au ki te tuhituhi ki tōku reo ūkaipō. Ka tū au i taku puku, ka tīmata au ki te kōrero i taua reo.'

 Nā te ruku atu ki te taiao o Takiura, i whakaae a Ihimaera Smiler ki tētahi wero nāna i whakatakoto ki runga i a ia anō, ā, i uru atu ia ki tētahi kawenga nui whakaharahara. Whakamahia ai e ia ngā huritao, ngā paki, ngā pūrākau anō hoki i tēnei pukapuka kia haere tātou i tōna taha ki te ao o te rumaki reo, he ao whakaohorere, he ao hoki e kaha ana te pupū ake o ngā kare ā-roto. Mā te tūhono i ngā kaupae maha o tana haerenga ako ki aua mahara tōmua, tukua ai ki te kaipānui te māramatanga torowhānui ake o te hiranga ki a ia o tana taenga atu ki reira. He takoha hoki ki te kaipānui ngā whaikōrero, ngā whakapuaki hoki nāna i tuhi, i aromatawaihia hoki i tana tau ako, ā, mā ēnei kōrero e kite ai tātou i te tipu haere o tana kete kupu, i ana hapa, i ngā wā ka hīnātore te māramatanga, i te whānui haere o tōna reo anō hoki i te kokenga o te tau. Kitea ai e tātou ana parakitihi i te māhina, te māneinei o tana whakapono, ana 'a' me ana 'o', ana rerehāngū me ana reremahi.

 Mā te pono o tēnei puka, mā te tino mamae me te hua o te whakaoho anō i tōna ake reo, e ngau ai ngā kōrero ki ngā ngākau o ngā tāngata nā rātou i hiki tētahi mānuka e pērā ana. Mō ngā tāngata kāore anō kia pērā, ka whai mōhio tūturu tātou ki te nui o te haerenga e pērā ana i tō Ihimaera, ā, ka whai māramatanga hoki ki te hiranga o te hoki atu ki tētahi taonga kua ngaro.

 E whakapono nei ahau, he pukapuka mauroa a Te Kaikaukau | The Swimmer, heke iho i ngā reanga. Pērā anō i a Te Kaieke Tohorā, e whakapuaki ana ngā kakare i ana whārangi i tētahi wheako tino motuhake, heoi, he wheako pātahi hoki ki a tātou. Mau ai ngā māramatanga i tēnei ripoinga mahara i tō tātou hītori ngātahi hei kupu tautōhito, hei whakamahara hoki o te nui o tā tātou whawhai i ēnei wā e ora ai tō tātou reo tuku iho. Wāwāhitia ai ngā tauārai i te reoruatanga, i te ngākau tuwhera, i te māia hoki o tēnei pukapuka. I te tīmatanga o tana haerenga i tuhia e Ihimaera Smiler, 'Koinei te tīmata o te kakapa o te ngākau', ā, he kakapa tērā e noho tūāpapa ana i ēnei whārangi tae noa atu ki te mutunga, ā, haere ake nei. 'Mai i te onamata ki te ināianei, ā, mai i te ināianei ki te anamata,' tāna i tuhi ai, i tana pātata atu ki te rārangi whakamutunga - 'me te kawe i te mana i roto nei i a tātou, i tōna āheinga ki te tae atu ki tua whāioio ā tōna wā.'